ਵਾਰਾਣਸੀ, 22 ਜਨਵਰੀ 2026 :- ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਈਲੈਂਟ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕਾਸ਼ੀ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (BHU) ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ‘ਇਮਪੀਡੀਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸੈਂਸਰ’ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ-ਰਿਐਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਟੀਨ (CRP) ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਪੇਗਾ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟੈਸਟ ਅਕਸਰ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸੈਂਸਰ 0.5 ਨੈਨੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ CRP ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਇਹ ਨੈਨੋ-ਸੈਂਸਰ ਸਿਰਫ਼ 10 ਸੈਕਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ (0.5 ਤੋਂ 400 ਨੈਨੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿਲੀਲੀਟਰ) ਦੋਵਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।

ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ CRP ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਕੇਤਕ (ਮਾਰਕਰ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੋਲੀਕਿਊਲਰ ਇੰਪ੍ਰਿੰਟਿਡ ਪੋਲੀਮਰ (MIP) ਅਤੇ ਬਿਸਮਥ-ਯੁਕਤ ਕੋਬਾਲਟ ਫੇਰਾਈਟ ਨੈਨੋਕਣਾਂ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। MIP ਨੂੰ ‘ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਪੋਲੀਮਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ CRP ਅਣੂਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਫੜਨ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੋਨੋਮਰ (4-ਨਾਈਟਰੋਫੇਨਿਲ ਮੈਥਾਕ੍ਰਾਈਲੇਟ) ਅਤੇ ਕਰਾਸਲਿੰਕਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੈਂਸਰ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਮ ਟਿਨ ਆਕਸਾਈਡ (ITO) ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ ‘ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਫੋਰੇਟਿਕ ਡਿਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ ਦੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਜਾਂਚ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਇਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਕੈਮੀਕਲ ਸੈਂਸਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਧੇਰੇ ਸੁਲਭ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ‘ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਮੈਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਬੀ’ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾ. ਜੈ ਸਿੰਘ, ਸੈਮ ਹਿਗਿਨਬਾਟਮ ਐਗਰੀਕਲਚਰ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਦੀ ਡਾ. ਨੀਲੋਤਮਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੋਜਾਰਥੀ ਸਿੱਧੀਮਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।